Wymagania pigwy co do gleby i miejsca posadzenia są bardzo wysokie. Najlepiej rośnie na glebach żyznych, dość wilgotnych. W innych warunkach, np. gdy ziemia jest bardzo przesuszona lub nasiąknięta przez dłuższy czas wodą – roślina słabiej rośnie i zrzuca zawiązki. Gleba powinna mieć też lekko kwaśny odczyn, do 6,5 pH. Pigwa jest rośliną słabo wytrzymałą na mróz, może być więc sadzona tylko w ciepłych rejonach, na zacisznych, osłoniętych od wiatru stanowiskach.

Drzewka najlepiej kupić w szkółce i posadzić wiosną, przyciąć na wysokości ok. 80 cm od ziemi. Pigwa może być traktowana jako krzew lub drzewko. Zależy to od przycinania w pierwszym okresie po posadzeniu – odpowiednie formowanie korony, tzw. piętrowe. Piętra tworzy się w odległości 60 cm jedno od drugiego, w ten sposób po trzech latach można uzyskać luźną koronę, nawet z ośmioma konarami. Corocznie na wiosnę wycina się gałązki chore i niepotrzebnie zagęszczające koronę oraz pędy, wyrastające do środka korony. Można też skracać konary zasadnicze. Pigwa nie wymaga corocznego intensywnego nawożenia, wystarczy zrobić to co trzy lata jesienią, stosując nawozy fosforowe i potasowe. Najbardziej narażona jest na chorobę nazywaną zarazą ogniową. Zapobiec jej można przez stosowanie wiosną preparatów miedziowych i unikanie silnych cięć i obfitego nawożenia azotem.

Najbardziej znane odmiany pigwy to:
Bereczki – ma małe wymagania glebowe i klimatyczne, wytrzymała na suszę, owocuje wcześnie, obficie i regularnie. Owoce mają kształt gruszki, są lekko aromatyczne.
Portugalia – bardzo wrażliwa na mróz, niewytrzymała na długotrwały brak opadów, nie jest też odporna na zarazę ogniową. Owocuje umiarkowanie, owoce gruszkowate, bardzo aromatyczne, o długim okresie przechowywania.

Owoce mają duże wartości przetwórcze. Zawierają:
ok. 15% cukrów;
garbniki;
pektyny;
olejek eteryczny;
witaminę C;
mikroelementy: żelazo, miedź, bor, nikiel, tytan, glin, mangan.

Ze względu na cierpki, twardy miąższ nie bardzo nadają się do bezpośredniego spożycia, w dodatku ich nasiona są trujące. Duża zawartość pektyn w owocach sprawia, że świetnie nadają się do wyrobu różnych przetworów – galaretek, dżemów, powideł. Można ich używać również do innych przetworów, dla podniesienia ich smaku i aromatu. Są znakomitym dodatkiem do ciast, herbatek, sporządza się z nich aromatyczne wina i likiery, po upieczeniu lub ugotowaniu nadają się też do potraw mięsnych i dziczyzny.

W medycynie ludowej owoce pigwy znajdują zastosowanie:
przy niedokrwistości – wyciąg ze świeżych owoców;
przy zaburzeniach trawienia – dla pobudzenia apetytu;
nalewki alkoholowe w proporcji 1:5 stosuje się dla poprawy pracy serca, obniżenia ciśnienia, osłabienia skurczów gładkich mięśni jelit.

Owoce mają też działanie antybakteryjne. Syrop z nich stosowany jest w bólach gardła. Z nasion pigwy moczonych w wodzie uzyskuje się śluz, który skutecznie działa w stanach zapalnych dróg oddechowych, przy nieżytach żołądka lub zewnętrznie – przy oparzeniach i podrażnieniach skóry. Z kory wytwarza się lekarstwa do dezynfekcji trudno gojących się ran.

Źródła:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Pigwa_pospolita
D. Kruczyńska, Grusze i pigwa – owoce z mojego ogrodu, Warszawa 2000.

Autor: Anna Łabudzińska

Pigwowiec ma bardzo małe wymagania glebowe. W naszych warunkach klimatycznych rośnie dobrze, jest wytrzymały na niskie temperatury i mrozy. Nie wymaga cięcia, można jedynie usuwać stare i chore gałęzie. Krzew łatwo daje się rozmnażać. Może to być rozmnażanie zarówno z nasion – z zebranych po dojrzeniu jesienią owoców – lub przez odkłady.

W Polsce znanych i uprawianych jest kilka gatunków pigwowców. Są to głównie odmiany:
pigwowiec japoński – ozdobny, piękny krzew, dość niski, o wysokości do 1 metra, odporny na nasze warunki klimatyczne. Lubi gleby żyzne, wilgotne i słoneczne stanowiska. Posadzony w sprzyjającym środowisku pięknie kwitnie. Kwiaty mają średnicę do 5 cm, są szkarłatnoczerwone. Owoce dojrzewające późną jesienią są żółte z czerwonym rumieńcem o długości do 4 cm.
pigwowiec okazały – osiąga wysokość do 2 metrów. Kwiaty są czerwone, niekiedy białe lub różowe. Kwitnie dwukrotnie – na wiosnę i jesienią. Bardzo dobrze nadaje się na żywopłoty po umiejętnym przycinaniu.
pigwowiec pośredni – odmiana powstała z połączenia pigwowca japońskiego z okazałym. Ma czerwone kwiaty i duże owoce, ale jest niewytrzymały na mróz.

Pigwowce są niezwykle cenione ze względu na swoje piękne kwiaty i małe wymagania, mają zastosowanie głównie jako rośliny ozdobne, okrywowe, do dekoracji terenów zielonych, rekreacyjno-wypoczynkowych, działek, a także na żywopłoty. Tworzą piękne zestawienia z innymi roślinami różnymi kolorystycznie, np. forsycją, różnymi gatunkami tawuł.

Owoce pigwowców zawierają garbniki, pektyny, niewielkie ilości cukru i witaminę C (jest jej dwukrotnie więcej niż w cytrynie). W związku z tym świetnie nadają się na aromatyczny dodatek do różnych przetworów, szczególnie konfitur, soków, przecierów, galaretek.

Źródła:
A. Mika, Krzewy owocowe, Warszawa 2004.

„Pigwowiec”, http://www.ogrod-gardener.pl/1/8/1/pigwowiec.php.

Autor: Anna Łabudzińska

Budleja jest krzewem bardzo wrażliwym na mróz (z wyjątkiem odmiany niebieskiej), szczególnie w centralnych i wschodnich regionach Polski. Podczas mroźnych zim zdarza się, że pędy w mniejszym lub większym stopniu przemarzają, dlatego należy je na zimę dobrze zabezpieczyć – okopczykować. Ale nawet gdy przemarzną, z nasady okopczykowanych krzewów wiosną szybko wyrastają nowe silne pędy, które szybko pokrywają się liśćmi i latem zakwitają.

Kwiaty budlei bardzo silnie i przyjemnie pachną zwabiając wiele motyli, które zbierają z nich nektar, dlatego budleja nazywana jest „motylim krzewem”. Roślina łatwo się rozmnaża. Po przekwitnięciu kwiatów wytwarzają się nasiona, które dojrzałe warto zebrać i wysiać na wiosnę do pojemników. Kiedy wykiełkują i podrosną na wysokość do ok. 20 cm, można przesadzić je na właściwe miejsce. Mogą zakwitnąć jeszcze w tym roku.

Budleja rozsiewa się również sama – koło krzewu, a nawet w dalszej odległości często wyrastają młode roślinki. Wystarczy wykopać je ostrożnie, żeby nie uszkodzić korzeni i przesadzić w inne miejsce. Również szybko urosną i zakwitną. Budleja wymaga silnego cięcia każdego roku na wiosnę. Powoduje to bujne rozgałęzianie się krzewu, ponadto należy pamiętać o usuwaniu przekwitłych kwiatostanów.

Najpiękniejsze odmiany budlei:

Budleja Davida ‘Black Knight’ – bujny, prosty krzew do 3 m wysokości, często zwany motylim krzewem. Liście długie, lancetowate, ciemnozielone z białym kutnerem od spodu. Kwitnie od lata do jesieni. Kwiatostany długości 30-50 cm, składające się z wielu pachnących, rurkowatych, ciemnofioletowych, drobnych kwiatków. Wymaga gleb żyznych, świeżych, przepuszczalnych. W naszych warunkach krzew przemarza niemal każdej zimy do granicy śniegu, ale na wiosnę z nieuszkodzonej szyjki korzeniowej odrastają młode pędy. Znosi zanieczyszczenia powietrza. Polecany na rabaty w parkach i ogródkach przydomowych.

Budleja Davida ‘Pink Delight’ – krzew silnie rosnący z długimi, łukowatymi pędami do 2,5 m wysokości. Liście długie, lancetowate, zaostrzone i ciemnozielone. Kwiaty jaskraworóżowe, o pomarańczowych środkach w wiechach o długości do 30 cm. Wymagania glebowe i zastosowanie podobnie jak w przypadku budlei ‘Black Knight’.

Budleja Davida ‘Royal Red’ – silnie rosnący krzew o wysokości ok. 3 m. Liście długie, ostro zakończone, ciemnozielone z biało omszonym spodem. Kwiaty ciemnoczerwone bądź purpurowe w dużych, rozgałęzionych wiechach, osiągających 50 cm długości.

Budleja Davida ‘White Profusion’ – krzew silnie rosnący, do 3 m wysokości. Liście długie, lancetowate, szarozielone. Kwiaty białe w długich, pachnących kwiatostanach z żółtym środkiem. Wymagania glebowe i zastosowanie podobnie jak w przypadku budlei ‘Black Knight’.

Budleja Davida ‘Empire Blue’ – dość rzadka odmiana budlei, ozdobna, dorastająca do 3 m wysokości. Latem krzew kwitnie masą dużych (do 20 cm długości) wiechowatych kwiatostanów złożonych z intensywnie niebieskich kwiatów z pomarańczowymi środkami. Lubi stanowiska słoneczne i wymaga corocznego krótkiego przycinania, aby zwiększyć kwitnienie. Odporna na mróz, szkodniki i choroby.

Źródła:
Budleja – Budleja davidii, http://www.swiatkwiatow.pl/budleja—budleja-davidii-id20.html.
J.-Y. Prat, D. Retournard, ABC cięcia drzew i krzewów, Warszawa 2006.
T. Wolski, D. Pszczoła, T. Baj, Budleja Davida (Buddleja davidii Franch.) – ozdobna roślina lecznicza o wielokierunkowym działaniu farmakologicznym, „Postępy Fitoterapii”, nr 2/2006, s. 75-82.

Autor: Anna Łabudzińska

Krzew występuje w kilku odmianach, m.in. „Podarek Sadu”, „Dar Katuni”, „Moskiewska Ananasowa”, „Augustynka”. Są to głównie odmiany pochodzące z krajów byłego Związku Radzieckiego, gdzie jest uprawiany na większą skalę.

Jest to roślina dwupienna, tzn. występują osobniki żeńskie i męskie. Chcąc mieć owoce, trzeba posadzić obok kilku krzewów żeńskich przynajmniej jeden męski. Osobniki można rozpoznać po kształcie pąków kwiatowych. Roślina kwitnie w kwietniu lub w maju, kwiaty są żółte. Pąki żeńskie pojawiają się przed pąkami liściowymi, są kuliste i większe od liściowych, podobne do skrzydełek chrabąszcza; pąki męskie przypominające szyszki sosny są największe i zebrane w niewielkie grona.

Jesienią rokitnik prezentuje się pięknie i malowniczo, a to dzięki licznym, wydłużonym, pomarańczowym, niekiedy z drobnymi czerwonymi plamkami, osadzonymi na krótkich szypułkach owocom, które dosłownie oblepiają pędy. Stąd znany jest pod regionalną nazwą „oblepicha”.

To krzew mrozoodporny. Dobrze rośnie na glebach piaskowych i gliniastych, nie lubi gleb ciężkich i żyznych. Nie przeszkadza mu zanieczyszczenie powietrza, ale do prawidłowego wzrostu i obfitego owocowania potrzebuje dużo światła. Gdy rośnie w cieniu, przestaje stopniowo owocować i w końcu ginie. Korzenie rokitnika znajdują się blisko powierzchni ziemi, w związku z tym potrzebuje odpowiedniej ilości wody i w okresach bezdeszczowych wymaga częstego podlewania.

Rokitnik wzbogaca ziemię w związki azotowe współżyjąc z różnymi organizmami, które wiążą azot z powietrza. Jest więc rośliną niezwykle pożyteczną. Rokitnik można rozmnażać dwoma sposobami – z nasion oraz z odrostów korzeniowych:
Rozmnażanie krzewów z nasion. Pod koniec sierpnia należy zerwać dojrzałe owoce, usunąć z nich miąższ, nasionka wypłukać i osuszyć. We wrześniu tak przygotowane nasiona można wysiać do gruntu. Młode roślinki powinny pojawić się po około 4 tygodniach. W następnym roku przesadza się je na stałe miejsca, trzeba przy tym uważać na zachowanie odpowiednich odległości między nimi.
Rozmnażanie z odrostów korzeniowych. Rokitnik wydaje dużo odrostów ze swoich płytko umieszczonych korzeni. Młode roślinki wykopuje się z dość dużą bryłą ziemi, żeby nie uszkodzić korzeni i przenosi na stałe miejsce.

Z rozmnażaniem i wysadzaniem rokitnika należy bardzo uważać, gdyż jest to roślina szybko rosnąca i zajmująca dużo miejsca. Posiadając niewielką działkę i pozwalając rokitnikom rosnąć „na dziko”, szybko można mieć na niej wyłącznie rokitniki. W pierwszym roku rokitnik potrafi urosnąć nawet do 70 cm, w następnych latach równie szybko rośnie i rozrasta się tworząc corocznie liczne odrosty.

Owoce można zbierać dopiero około czwartego roku po posadzeniu, najpierw niewiele, z każdym rokiem jednak jest ich coraz więcej i może dojść nawet do 15 kg z jednego krzaka. Rokitnik owocuje około 20 lat. Surowe owoce są bardzo kwaśne i lekko gorzkie. Ich zbiór jest dość pracochłonny oraz trudny (ciernie). Łatwiej zbierać je po przemrożeniu, lecz tracą wtedy na wartości (choć łagodnieją w smaku) i bieleją.

Rokitnik jest krzewem bardzo dekoracyjnym i w związku z tym jest sadzony na działkach często wyłącznie dla ozdoby. Jednak największą wartość rokitnika stanowią jego owoce – a właściwie to, co w sobie zawierają. Już od dawna wykorzystywane były w celach leczniczych, a także w kuchni. Obecnie – po dokładnym poznaniu ich składu chemicznego – są coraz bardziej popularne i wykorzystywane na co dzień.

Owoce rokitnika posiadają bowiem nieznaczne ilości cukru – do 4%, dużo kwasów organicznych, barwniki roślinne, garbniki i substancje zapobiegające powstawaniu zatorów w naczyniach krwionośnych, opóźniających procesy starzenia się organizmu, działających przeciwzapalnie. Zawierają też duże ilości witamin z grupy B, witaminę E, F, K, P, kwas foliowy, prowitaminę D i witaminę C o zawartości do ok. 600 mg. W miąższu owoców rokitnika znajduje się też olej tłusty – do 12%.

Zawierające witaminy i składniki mineralne owoce rokitnika uważane są za jedne z najcenniejszych i wykorzystywane w różnych celach:
w medycynie – wspomagają leczenie dolegliwości układu pokarmowego, układu krążenia – zapobiegają miażdżycy oraz zawałom serca, podnoszą odporność organizmu;
w kosmetyce – od dawna znane jako kosmetyk – kompresy z soku rokitnika poprawiają wygląd cery i opóźniają procesy starzenia się skóry;
w kuchni – w stanie surowym lub zamrożone wykorzystywane do robienia różnego rodzaju przetworów: soków, dżemów, galaretek, konfitur, win.

Źródła:
T. Lewkowicz-Mosiej, Domowe porady ziołowe, Zadbaj o zdrowie swoje i najbliższych, Warszawa 2006.
R. Krzyściak-Kosińska, M. Kosiński, 100 najpiękniejszych roślin w Polsce, Warszawa 2008.

Autor: Anna Łabudzińska

Najczęściej występuje w południowej Słowacji, na Węgrzech i Ukrainie. W jesieni jajowate i zwężone u nasady liście perukowca mają piękny żółty, pomarańczowy i czerwony kolor. Rozwijają się one dość późno, bo dopiero w maju. Największą ozdobą krzewu są jednak kwiatostany zebrane w wiechy. Pojedyncze kwiaty są niepozorne, drobne, koloru zielonkawego lub żółtego, skupione w wiechy na wierzchołkach pędów. Szypułki kwiatów rozwijają się jeszcze po przekwitnięciu i wtedy pokrywają się piórkowatymi szarymi, różowymi lub purpurowymi włoskami. To właśnie te włoski nadają roślinie „puszysty” wygląd, ozdabiając ją od czerwca do późnej jesieni. Stąd pochodzi również nazwa rodzajowa krzewu – delikatne kwiatostany przypominają perukę. W połączeniu z purpurowymi liśćmi sprawiają one, że taki krzew posadzony pojedynczo, np. na trawniku, daje wspaniały efekt dekoracyjny. Pędy rośliny zawierają sok o ostrym zapachu.

Perukowiec podolski jest krzewem długowiecznym – może żyć nawet 100 lat. Dobrze rośnie na glebach piaszczystych lub gliniastych i wapiennych. Jest wytrzymały na mróz i niedobór wilgotności w glebie.

Najbardziej znane odmiany to:
czerwonolistna – kwiaty jasnoczerwone, owocostany czerwone, liście purpurowe;
Królewska Purpura – na wiosnę i w lecie ma liście purpurowe, a jesienią jaskrawoczerwone;
purpurowa – o karminowo-różowych kwiatostanach i zielonych liściach.

Perukowiec jest krzewem, którego łatwo można rozmnożyć z nasion. Przycinając wyrastające pędy uzyskuje się piękną barwę liści, ale na tych pędach nie pojawiają się wówczas kwiatostany. Powstają one bowiem dopiero na pędach dwu- lub trzyletnich.

Krzew ten ma znaczenie głównie dekoracyjne z zastosowaniem do obsadzania parków, zieleńców, działek. Może być prowadzony pojedynczo, szczególnie z odmian o pięknych purpurowych liściach i kwiatostanach lub w grupach. Jest to roślina poligamiczna – w obrębie tej samej wiechy występują kwiaty męskie, obupłciowe i niedorozwinięte.

Gałązki perukowca dają się łatwo zasuszyć nie tracąc nic ze swojego wyglądu. Są więc wykorzystywane do tworzenia kompozycji ozdobnych. W związku z tym, że w liściach perukowca znajduje się dużo garbników, wykorzystuje się je do garbowania delikatnych skór. Barwniki zawarte w drewnie są stosowane do farbowania wełny i jedwabiu.

Podsumowując: jest to krzew godny szerokiego rozpowszechnienia ze względu na niepowtarzalny i niespotykany u innych roślin wygląd kwiatostanów.

Źródła:
T. Bojarczuk, Perukowiec podolski, „Działkowiec” nr 9(637), wrzesień 2003, s. 21.

www.wikipedia.org

Autor: Anna Łabudzińska