Spośród tych wszystkich nieproszonych czworonożnych, dwunożnych, skrzydlatych gości są goście mile widziani i ci, których obecność w naszych ogrodach i sadach jest niepożądana. Rośliny, kwiaty, drzewa i krzewy owocowe oraz warzywa są często atakowane przez różne szkodniki, nicienie, chrząszcze, owady i gryzonie. Owady przenoszą ponadto wirusy wielu chorób powodujących poważne straty w uprawach. Natomiast larwy owadów żerując na roślinach w czasie swojego rozwoju mogą doprowadzić do całkowitego ich wyginięcia.

Często do ogrodu zaglądają pieski lub kotki – nasi domowi ulubieńcy, sąsiedzcy lub bezpańscy. Przebywając w ogrodzie załatwiają swoje naturalne potrzeby, kulturalnie zagrzebując je w ziemi, a kopiąc uszkadzają często korzenie roślin. Ogród jest także świetną kryjówką dla psich zdobyczy, np. zakopywanych kości. Koty wykorzystują teren ogrodu jako swój rewir polowań na myszy, nornice, chomiki itp. Jest to pożyteczne, bo obecność kota w ogrodzie pozwala skutecznie pozbyć się tych szkodników i ocalić nasze korzeniowe warzywa. Jednak takie łowy to również spustoszenie na grządkach – pogniecione, połamane lub powyrywane rośliny. A sama ich obecność oznaczona niezwykle dekoracyjnym, ale chyba tylko w ich mniemaniu wzorkiem kocich lub psich łapek. Dobre ogrodzenie i stale zamknięte wejście do ogrodu uniemożliwią psom wizytę w ogrodzie, koty, mistrzowie w przeskakiwaniu płotów, ogrodzeń, wspinaniu się na drzewa, mogą i te przeszkody pokonać, jednak z natury leniwe i wygodnickie być może też nie podejmą tych trudów i zrezygnują.

Groźnymi szkodnikami są gryzonie – myszy, nornice, ryjówki, a widocznym śladem ich pobytu na działce są wyjedzone korzenie marchwi, pietruszki, selera, ziemniaków, a także uszkodzone cebulki kwiatów. Wilgotny rok sprzyja również pojawianiu się wielkich ilości ślimaków. Żerują na truskawkach, zjadając ich dorodne owoce, jedzą liście sałaty, kapusty, główki brukselek czy różyczki kalafiorów. Mając oprócz wilgoci dogodne środowisko do rozwoju, a więc nagromadzone sterty wyrwanych chwastów, wilgotne rowy czy zagłębienia, niezagospodarowane miejsca z dziką roślinnością, potrafią w krótkim czasie opanować nasz ogród. Aby nie dopuścić do nadmiernych strat, musimy się tych gości pozbyć, stosując bardziej delikatną, domową metodę – wyłapywania, przeniesienia w inne miejsce lub w ostateczności za pomocą środków chemicznych. Żaden z tych sposobów nie jest całkowicie skuteczny, a liczebność ślimaków potrafią regulować tylko warunki środowiska.

Mali goście, licznie przybywający do naszych ogrodów, to mszyce. W sprzyjających warunkach potrafią szybko zwiększać swoją liczebność i zniszczyć wiele roślin. Nie możemy biernie przypatrywać się ich wizytom, bo ucierpi na tym nasz ogród. Dostępnymi środkami są preparaty chemiczne typu Primor lub naturalne metody. Jedną z nich jest sporządzanie odwarów z roślin, zawierających substancje odstraszające owady, na przykład wrotycz. Można też polecić nasze zaatakowane przez mszyce rośliny biedronkom albo innym pożytecznym owadom. Samica biedronki siedmiokropki w ciągu dnia zjada jako wielki smakołyk ok. 150 mszyc, a przeliczając to na całe jej życie, łatwo policzyć, że zmniejszy liczebność tych szkodników o 4 tysiące.

Wśród nieproszonych, lecz bardzo pożytecznych gości są ptaki, owady, a nawet robaki. Jednym z nich jest dżdżownica, zwierzę należące do pierścienic, która przerabia materiał organiczny na nawóz bogaty w składniki odżywcze. Jej obecność jest bardzo korzystna i pomocna dla utrzymania właściwej jakości gleby. W odpowiednich i sprzyjających warunkach dżdżownice mogą przerobić rocznie nawet 35 kg suchej gleby na 10 m2, gdyż drążąc korytarze mieszają różne warstwy gleby i wydzielają koprolity, zawierające cenne składniki pokarmowe. Warto więc stworzyć tym naszym naturalnym sojusznikom jak najlepsze warunki do rozwoju i pracy.

Z innych zwierząt pożytecznych wymienić należy:
jeże – polują na ślimaki, pędraki, drutowce, myszy, gąsienice;
jaszczurki – zjadają bezskorupowe ślimaki, owady;
ropuchy.
Warto im wyznaczyć przytulny kącik w postaci np. kopczyka z liści, patyków lub kamieni. Z wdzięcznością skorzystają z takiego miejsca, w którym będą mogły odpocząć, przeczekać do pory nocnych łowów, a nawet przezimować.

W ogrodzie pożyteczne są również skorki. Chociaż mają niezbyt miłe określenie i posądzane są o niecne czyny, takie jak np. wejście do ucha i zamieszkanie w mózgu, jednak są prawdziwymi strażnikami ogrodu. Żywią się miękkimi owadami, mszycami, larwami, gąsienicami, jajami owadów. Aby im umożliwić właściwe ukrycie, można zawiesić na drzewie do góry dnem pojemnik wypełniony wełną drzewną lub trocinami, a w miarę oczyszczania ze szkodników zaatakowanych drzew przenieść naczynie w inne miejsce.

Nieocenionymi sprzymierzeńcami są ptaki. Chronią nasze ogrody przed żarłocznymi szkodnikami, karmiąc się ich jajami, larwami lub osobnikami dorosłymi. Często są przy tym same uważane za szkodniki, gdy podczas łowów przypadkowo natrafią na smaczne owoce, np. czereśnie. Nie poczynią jednak większych szkód w uprawie, a drzewa i krzewy w czasie dojrzewania owoców można zabezpieczyć zakładając siatki. Ptakom należy stworzyć odpowiednie warunki przez pozostawienie im przytulnego, nie uprawionego miejsca, np. w kącie ogrodu, z dziko rosnącą trawą, kolczastymi krzewami lub drzewem. Zimą wskazane będzie zaproszenie tych naszych skrzydlatych przyjaciół do stołówek w rozwieszonych karmnikach i codzienne ich dokarmianie. One za to wiosną przywitają nas pięknym śpiewem i przez cały czas będą nam wiernie pomagać w usuwaniu intruzów.

Niezwykle pożytecznymi i niezastąpionymi gośćmi w ogrodach są pszczoły. Dzięki ich pracowitości – ciężkiej, codziennej pracy mamy owoce i piękne kwiaty. Również inne owady, trzmiele, osy, a nawet komary przelatując z kwiatka na kwiatek zapylają je, przyczyniając się do przedłużania gatunku i powstawania owoców. Żeby zwabić pożyteczne owady na naszą działkę, sadzimy różne rośliny, których barwa i zapach przyciągnie pszczoły, osy i trzmiele.

Źródło:
K. Wiech, Pożyteczne owady i inne zwierzęta, Poznań 1998.

Autor: Anna Łabudzińska

Musimy wziąć pod uwagę jaki typ ogrodu chcemy stworzyć, gdyż do poszczególnych rodzajów pasują różne rośliny, materiały, a nawet podział działki. Możemy zdecydować się na kolorowy ogródek w wiejskiej stylistyce, na naturalny lub bardziej wytworny o regularnych kształtach ścieżek, grządek lub trawników. Obojętnie jaki wybierzemy styl, w ogrodzie trzeba wydzielić miejsca do wypoczynku. Może to być balkon czy taras, altanka, trawnik lub zaciszny kącik osłonięty markizą z dostawionym stołem i ławeczkami.

Na balkonie możemy stworzyć fantastyczny mini-ogródek, umieszczając w skrzynkach, donicach i różnych ozdobnych pojemnikach rośliny, których piękne kwiaty cieszą nas swoim bogactwem kolorów od wczesnej wiosny aż do późnej jesieni. Możemy posadzić rośliny pnące o pięknych zielonych i dekoracyjnych liściach i pędach rozciągniętych na balustradzie balkonu lub dodatkowo zamontowanych kratkach i uczepach. Często praktycznym rozwiązaniem jest uprawa roślin przyprawowych, leczniczych czy warzywnych.

Na tarasie umieszczamy zazwyczaj stoły i krzesła i wykorzystujemy go jako miejsce naszego wypoczynku lub spotkań z przyjaciółmi. Tutaj też można postawić w pojemnikach odpowiednio dobrane rośliny. Pojemniki o odpowiednich kształtach, formach i barwach są ponadto elementem dekoracyjnym i można je ustawiać również na schodach, przy wejściu do domu lub w każdym zakątku ogrodu. Dla roślin wieloletnich zimujących w ogrodzie dobrze jest zaopatrzyć się w specjalne pojemniki mrozoodporne. Taras należy również obsadzić roślinami pnącymi, mogą to być rośliny kwitnące, np. powojniki, wiciokrzewy itp. lub których najbardziej dekoracyjnym elementem są liście. Chronią one nasze miejsce wypoczynku przed wiatrem, osłaniają przed nadmiernym nasłonecznieniem, a także spojrzeniami sąsiadów. Rośliny nie mogą jednak tworzyć zbyt gęstej powierzchni i otaczać tarasu ze wszystkich stron, gdyż spowoduje to zaciemnienie i zasłoni widok na nasz ogród.

Bardzo ciekawym i modnym elementem dekoracyjnym są oczka wodne, stawy, strumyki. Nadając im odpowiednią formę sprawiamy, że pasują do każdego typu ogrodu i czynią go bardziej naturalnym. Taki wodny zakątek może składać się z kilku koryt z roślinami wodnymi, kamyków, spod których wytryskuje woda. Dno oczka wodnego może być wyłożone folią. Gdy decydujemy się na stworzenie strumyka, należy wykorzystać naturalną nierówność terenu lub stworzyć sztuczny spadek usypując go z ziemi i kamyków, np. w formie kaskady. Źródło strumyka ukryte w zacisznym zakątku i osłonięte gęstą roślinnością wywoła dodatkowy efekt naturalności. Strumyk można następnie poprowadzić łagodnie pomiędzy różnymi formami ogródka i zwiększając jego szerokość przemienić go w staw. Do stałego dopływu wody należy zamontować pompę o wymaganej mocy 1,5 l/min na centymetr szerokości koryta strumienia. Praktycznym wykorzystaniem są zbiorniki deszczówki, z których wodę można skierować bezpośrednio do naszych punktów wodnych.

Na działce nie powinno zabraknąć uroczego, zacisznego zakątka, w którym można sobie podumać, pomarzyć, pobyć sam na sam z przyrodą. Można ustawić w takim miejscu altankę, ozdabiając ją bylinami, roślinami jednorocznymi, wielobarwnymi pnączami lub praktyczniejszymi winoroślami. Powierzchnia altanki wraz z zadaszeniem czy tarasem nie powinna przekraczać 24 m2, zwiększyć ją można dostawiając pergolę, trawnik lub pomost nad brzegiem stawu, jeśli jest koło niego położona. Poprowadzenie pnączy po dachu altanki nadaje jej bardzo naturalny wygląd. Trzeba jednak pamiętać, że zbyt gęsta zasłona z roślin może uczynić to nasze urocze miejsce ponurym i sprawiającym wrażenie za ciasnego.

O wyglądzie naszego ogródka najbardziej decyduje jednak odpowiedni dobór kwiatów, krzewów i drzew. Mała powierzchnia ogranicza ilość roślin, które chcielibyśmy posadzić. Bardzo ważne ze względu na stan, jakość roślin i gleby oraz na uzyskanie walorów estetycznych i dekoracyjnych jest łączenie roślin warzywnych z ozdobnymi. Szczególnie polecanymi roślinami są nagietki lekarskie i aksamitki, których piękne i żywe kolory kwiatów potrafią ożywić każdy ogród, mają długi okres kwitnienia, poprawiają jednocześnie stan gleby i zapobiegają pojawianiu się szkodników. Pięknie wyglądają skupiska wysokich bylin, np. malw, ostróżek lub pojedyncze krzewy ozdobne posadzone na trawniku. Ciekawym rozwiązaniem są też kontrastowe zestawienia, np. kompozycje piętrowe – od roślin najniższych, przez coraz to wyższe, kończąc na iglakach, łączenie roślin o różnych kształtach i kolorach liści, roślin płożących się i wyprostowanych. Miejsca pod drzewami można także racjonalnie wykorzystać na zioła, które same się rozsiewają.

Nasz ogródek potrzebuje odpowiedniej oprawy w postaci różnych elementów dekoracyjnych, np. ścieżek, obrzeży rabatek, lampionów. Ścieżki i obrzeża rabatek można wyłożyć nawet starą cegłą pozostałą z rozbiórki, łącząc ją z innymi materiałami, np. z kamieniem i układając ją w ciekawe i fantastyczne wzory. Można też zastosować klinkier lub granit albo wysypać dróżki trocinami czy piaskiem.

Co jeszcze możemy zrobić, żeby nasz mały ogródek urzekał nas i zadowalał? Pomysłów jest wiele, gdy sami nie jesteśmy w stanie nic wykombinować, a w naszym ogrodzie coś nam jeszcze brakuje i chcemy go bardziej udekorować, możemy sięgnąć do fachowej literatury, poradzić się ogrodników i specjalistów. Nieraz wystarczy jakiś drobny element, np. krasnoludek czy muchomorek pod świerkiem czy krzakiem, aby wcześniej nieciekawe miejsce stało się interesujące. Świetnym rozwiązaniem jest też wykorzystanie ogrodzenia, bramy, wszelkich daszków, po których można prowadzić rośliny pnące, dostawianie przenośnych kratek z rozpiętymi roślinami czy coroczne przemieszczanie donic z roślinami wieloletnimi.

Źródła:
E. Chojnowska, Kwitnące zakątki, „Działkowiec” nr 1(641), Styczeń 2004, s.4-7.
„Majster”, nr 10, Październik 2000, „300 metrów raju”, s.64-69.

Autor: Anna Łabudzińska