Dereń jadalny
Dereń jadalny należy do najstarszych drzew owocowych uprawianych przez człowieka. Pochodzi z Europy Wschodniej i Azji Mniejszej. Znany był już w starożytnej Grecji i Rzymie, później wraz z rozwojem chrześcijaństwa zaczął być uprawiany w ogrodach przyklasztornych na północy i zachodzie Europy.
Dotarł również do Polski, gdzie szczególną popularność zyskał przed wojną. Sadzono go w dworskich ogrodach, a owoce używano do produkcji wybornych nalewek zwanych dereniówkami. Obecnie w Polsce również jest sadzony ze względu na swoje walory dekoracyjne i użytkowe.
Dereń jadalny dorasta do 6 m wysokości, ma owalny pokrój korony, drobne, jajowate, błyszczące liście osadzone naprzeciwlegle, które jesienią nabierają prawie czerwonego koloru. Gdy liście opadną, na pędach można zauważyć nabrzmiałe pąki, które rozwijają się bardzo wcześnie (przed liśćmi) – na przełomie lutego i marca. Kwiatki derenia są żółte i zebrane w kuliste grona. Są one samopylne i bardzo odporne na przymrozki.
Owoce derenia dojrzewają we wrześniu i październiku, i po dojrzeniu spadają. Są błyszczące, czerwone lub ciemnowiśniowe, jadalne, mają owalny kształt przypominający małe śliwki i długość od 2-3 cm. W środku owocu znajduje się podłużna, dość duża pestka.
Z jednego dobrze rozrośniętego derenia można otrzymać nawet do 20 kg owoców. Dereń może rosnąć na każdej glebie, nie znosi tylko gleb podmokłych. Może być posadzony przy domu jako drzewo ozdobne – trzeba wtedy podcinać dolne gałązki, aby pień był wysoki, a korona tworzyła kulisty kształt. Dereń może też być przycinany tak, żeby tworzył niskopienny krzew – wtedy wcześniej owocuje. Nie należy zapominać o prześwietlaniu gałęzi.
Do najbardziej znanych i polecanych odmian derenia jadalnego należą:
Golden Glory – odmiana o pięknych liściach;
Nana – odmiana półkarłowa;
Macrocarpa – odmiana wytwarzająca duże owoce;
Variegata – odmiana o liściach paskowanych.
Dereń jadalny można rozmnożyć dwoma sposobami:
Przez odkładanie – najlepiej do tego celu wykorzystać niski krzew derenia. Wystarczy jedną lub kilka gałązek na wiosnę przygiąć do ziemi i przysypać. Do jesieni gałązki te powinny się ukorzenić i wtedy można je delikatnie odciąć czy też wykopać z większą bryłą ziemi i przesadzić na stałe miejsce.
Z sadzonek – w lipcu lub w sierpniu trzeba uciąć wierzchołki pędów sadzonek o długości ok. 20 cm, oberwać z nich wszystkie liście, pozostawiając tylko dwa listki na szczycie. Tak przygotowane pędy można zanurzyć do 1 cm w ukorzeniaczu do sadzonek zielnych, a następnie umieścić na przykład w skrzynce z piaskiem i torfem wymieszanym w proporcji 1:1. Sadzonki powinny być zanurzone pod dwa listki i przechowywane w ciepłym pomieszczeniu – tunelu foliowym, szklarni, w lekkim półcieniu. Należy im zapewnić odpowiednią wilgotność podłoża i powietrza, co można uzyskać przez częste zraszanie i przykrycie skrzynek luźno kawałkiem folii. Odpowiednio pielęgnowane sadzonki wypuszczą korzenie po około 6 tygodniach.
Owoce derenia zawierają od 6 do 9% cukrów, do 3% kwasów, garbniki, dużo witaminy C – do 100 mg/100 g oraz witaminę P. Stosuje się je:
przy gorączce – nalewki z kwiatów i owoców;
w przypadkach zaburzeń przemiany materii;
w niedokrwistości;
w chorobach skórnych.
Drewno derenia ze względu na twardość od dawna było wykorzystywane do wyrobu różnych przedmiotów, np. szprych do kół, szczebli drabin itd. W gospodarstwie domowym dereń można zastosować:
do dekoracji potraw – niezwykle malownicze, ciemnoczerwone owoce świetnie dekorują szczególnie sałatki owocowe i warzywne;
do wyrobu nalewek, tzw. dereniówki;
do przetworów – dżemy, konfitury itp.
Źródła:
T. Bojarczuk, Dereń jadalny, „Działkowiec”, nr 4(668), Kwiecień 2006, s. 33-34.
M. Gąstoł, K. Król, W. Zawieracz, Dereń jadalny, http://www.szkolkarstwo.pl/article.php?id=347
Autor: Anna Łabudzińska