Cytryniec chiński
Cytryniec chiński jest zdrewniałym pnączem dorastającym do 6 metrów wysokości. Wszystkie części tej rośliny wydzielają po roztarciu cytrynowy, aromatyczny zapach, a owoce są bardzo kwaśne – stąd wywodzi się jego polska nazwa „cytryniec”.
Pochodzi z terenów północno-wschodniej Azji, północnych Chin i Japonii, gdzie rośnie w środowisku naturalnym, głównie na skrajach lasów, w miejscach wilgotnych, często nad wodami. W Polsce występuje głównie w ogródkach działkowych, nie jest jeszcze uprawiany na większą skalę. Kwiaty cytryńca są woskowate, kremowobiałe, kielichokształtne, skupione w gronka. Mają średnicę ok. 2 cm, ale nie są zbyt widoczne, bo zasłaniają je eliptyczne liście, które w czasie kwitnienia są już w pełni rozwinięte (kwiaty rozwijają się późno – na przełomie maja i czerwca). Cytryniec jest przeważnie dwupienny, kwiaty są rozdzielnopłciowe.
Owoce – jagody są zebrane w grona długości do 10 cm, trochę przypominają owoce porzeczki czerwonej. Mają kolor intensywnie czerwony, są błyszczące i bardzo kwaśne. Są różnej wielkości – od 0,5 cm do 1 cm średnicy. Dojrzewają na przełomie sierpnia i września i wtedy roślina wygląda bardzo malowniczo, pokryta zwisającymi czerwonymi gronami. Cytryniec zaczyna owocować po około 5-6 latach po posadzeniu.
Jest to roślina mająca dość duże wymagania glebowe i klimatyczne. Dobrze rośnie na żyznych, wilgotnych glebach o lekko kwaśnym odczynie, bogatych w substancje organiczne. Lubi stanowiska zaciszne, lecz nie zacienione, osłonięte od wiatrów wiosennych i bezpośredniego nasłonecznienia latem. Wymaga częstego podlewania podczas letnich upałów przy długotrwałym braku opadów. Po przekwitnięciu można ją (choć nie jest to konieczne) delikatnie prześwietlić, a jesienią usunąć suche pędy.
Wskazane jest okresowe nawożenie w celu wzbogacenia gleby w potrzebne substancje organiczne. Cytryniec w naszym klimacie nie jest atakowany przez żadne szkodniki i choroby – nie ma więc potrzeby stosowania ochronnych środków chemicznych. Pomimo, że jest wytrzymały na znaczne spadki temperatury, na zimę powinien być okryty w celu zabezpieczenia przed wiosennymi przymrozkami.
Cytryniec można rozmnożyć trzema sposobami:
z nasion – jest to sposób najczęściej stosowany, pomimo występującego problemu z oznaczeniem nasion męskich, żeńskich i jednopiennych;
przez sadzonki – wykorzystuje się do tego lekko zdrewniałe pędy, które się ukorzenia;
przez odkłady – pędy przygina się do ziemi, przysypuje i po utworzeniu korzeni odcina i przenosi na stałe miejsce.
W celu uzyskania dobrych plonów trzeba mieć na działce przynajmniej dwa osobniki. Roślina wymaga stosowania podpór lub specjalnych konstrukcji, gdy nie jest posadzona przy ogrodzeniu, altanie lub ścianie budynku.
Cytryniec chiński zyskuje coraz większą popularność, głównie dzięki swoim silnym właściwościom leczniczym. W owocach tej rośliny zawarte są cenne substancje, których działanie wykorzystuje współczesna medycyna i farmakologia. Właściwości te znane były już w starożytnych Chinach ok. 2000 lat p.n.e. – cytryniec określany był „rośliną o pięciu smakach”. Dlaczego? Uzasadnienie jest bardzo proste, bowiem jego owoce są kwaśne, mają lekko słodką skórkę, nasiona mają cierpki smak, a lek z nich wytworzony jest słony.
W owocach cytryńca występują witaminy: beta-karoten, C, witaminy z grupy B, mikroelementy i najważniejsze substancje – ligniny. Roślina (pędy, liście, owoce) wykorzystywana jest do produkcji preparatów i mieszanek ziołowych przy wielu schorzeniach, np. przy bezsenności, przy leczeniu cukrzycy, przy leczeniu żółtaczki o podłożu fizjologicznym. Usuwa zmęczenie, wzmacnia koncentrację, oczyszcza organizm, wspomaga pracę gruczołów wydzielania dokrewnego i układu immunologicznego. Inne znaczenie tej rośliny mającej wielkie możliwości to walory dekoracyjne – niezwykle malownicze są liście, owoce oraz cała roślina odpowiednio posadzona i pielęgnowana.
Źródła:
T. Lewkowicz-Mosiej, Domowe porady ziołowe. Zadbaj o zdrowie swoje i najbliższych, Warszawa 2006.
Cytryniec chiński, http://www.markiewicz.com.pl/menu.php?id=uprawa_in_012.
Autor: Anna Łabudzińska