Aronia
Aronia to krzew zaliczany do rodziny różowatych. W stanie naturalnym rośnie na wschodzie Ameryki Północnej. Znana i uprawiana była już od dawna, ale na niewielką skalę w Rosji i na zachodzie Europy. W Polsce rozpowszechniła się dopiero w latach 70-tych, ale ciągle nie jest doceniana tak, jak na to zasługuje ze względu na swoje wartości.
Aronia jest krzewem długowiecznym, mogącym żyć nawet do 20 lat. Dorasta do 2 m wysokości. Pędy ma proste, zielone, które potem stają się brązowo-czerwone. Liście eliptyczne z krótkimi ogonkami są latem zielone, skórzaste i błyszczące, a jesienią przebarwiają się na brązowo-czerwone do pomarańczowego i długo pozostają na krzewie, nadając mu bardzo malowniczy wygląd.
Aronia kwitnie dopiero na przełomie maja i czerwca, dlatego kwiaty nie są narażone na przemarznięcie podczas często występujących wiosennych przymrozków. Kwiaty są białe z różowym odcieniem, w gronach po 20-30 sztuk, podobne do kwiatów jarzębiny. Owoce są kuliste, czarne lub czerwone (w zależności od gatunku), błyszczące, o średnicy od 0,5 do 1,2 cm i wadze do 1,5 g. Dojrzewają na przełomie sierpnia i września, i dojrzałe mogą pozostać na krzewie nawet do wiosny – nie opadają.
Aronia jest rośliną o małych wymaganiach zarówno glebowych, jak i klimatycznych. Może być uprawiana w całej Polsce. Jest odporna na mróz nawet do -35oC, może rosnąć na każdej glebie, nawet na nieużytkach. Aronia wymaga nawożenia tylko w pierwszym i drugim roku po posadzeniu – na wiosnę wokół każdego krzewu można posypać trochę nawozu wieloskładnikowego. Na glebie żyznej, szczególnie gdy krzew rośnie zbyt silnie i jest starszy, nie trzeba stosować już żadnych nawozów, ponieważ pobudza to do bujnego wzrostu, a obniża owocowanie. Aronia lubi słońce, posadzona w cieniu bujnie rośnie, ale słabiej owocuje. Aronia nie wymaga specjalnego cięcia – wycina się tylko najstarsze, ponad 5-6 letnie pędy w celu prześwietlenia krzewu.
Aronię można zakupić w szkółkach lub rozmnożyć dla własnych potrzeb:
przez odkłady poziome – wiosną przygina się pędy poziomo na ziemi, przesypuje ziemią, z każdego pędu przygiętego wyrasta kilka ukorzenionych sadzonek, które jesienią odcina się od krzewu i sadzi na stałe miejsce;
z nasion – nasiona po zmieszaniu z wilgotnym piaskiem umieszcza się na 3-4 miesiące w lodówce w naczyniu z otworami, na wiosnę pojemnik po wyjęciu z lodówki stawia się na parapecie i gdy pojawią się młode roślinki, pikuje się je do doniczek z ziemią. Po osiągnięciu przez sadzonki ok. 10 cm wysokości można je wysadzić na miejsca stałe. Będą owocować w trzecim roku po posadzeniu.
Owoce aronii są cennym surowcem leczniczym ze względu na zawartość wielu substancji biologicznie czynnych. Zawierają: witaminy C, B2, B6, E, PP, prowitaminę A, łatwo przyswajalne cukry, garbniki, pektyny, flawonoidy, antocjany, kwasy organiczne i sole mineralne łącznie z mikroelementami.
Owoce, sok i przetwory z aronii są niezastąpionym składnikiem diety w chorobach układu krwionośnego (duża zawartość witaminy P), nadciśnieniu tętniczym, arteriosklerozie. Owoce są również cennym surowcem przetwórczym. Surowe są cierpkie, nie smakują najlepiej, ale dodane do innych przetworów, np. soków, win, dżemów itp. poprawiają ich smak i wygląd. Sok jest naturalnym barwnikiem do win, galaretek, likierów. Stężenie barwnika – antocjanu jest tak duże, że sok rozcieńczony wodą stukrotnie zachowuje jeszcze swoją barwę.
Rodzaj „aronia” obejmuje zaledwie 3 gatunki:
Aronia czerwonoowocowa – najładniejszy gatunek ozdobny i jednocześnie najtrudniejszy w uprawie, w niewielkim stopniu wykorzystywany jako gatunek owocowy. Dorasta do ok. 2 metrów, liście ma drobne, eliptyczne, o długości do 8 cm, na wiosnę i latem z wierzchu ciemnozielone, od spodu szare, jesienią zmieniają kolor na ognistoczerwone i pomarańczowe. Przebarwienie liści występuje, gdy krzew rośnie na stanowisku słonecznym. Kwitnie od maja do czerwca. Kwiaty są białe lub biało-różowe, o średnicy ok. 1 cm, zebrane w baldachy. Owoce są wielkości grochu, o kolorze intensywnie czerwonym, dojrzewają późno i mogą aż do grudnia zostać na krzewie. Gatunek ten powinien rosnąć na słońcu lub w tylko lekkim półcieniu, na glebach kwaśnych – źle znosi gleby wapienne, suche i o zbyt dużej wilgotności. Rozmnaża się bardzo łatwo, daje dużo odrostów korzeniowych, nieraz jest wprost ekspansywna. Cięcie polega tylko na zabiegach pielęgnacyjnych. Szczególnie polecane są jej odmiany dekoracyjne – „Brillant” oraz „Erekta”.
Aronia śliwolistna – krzew osiągający wysokość do ok. 4 metrów, mniej efektowny od aronii czerwonoowocowej. Jest to gatunek pośredni między aronią czerwonoowocową a czarnoowocową. Kwitnie od kwietnia do maja, kwiaty ma koloru białego lub biało-różowego w baldachach po 10-20 sztuk. Owoce o średnicy do 0,7 cm o kształcie kulistym lub gruszkowatym w kolorze czerwonym dojrzewają we wrześniu i październiku, są jadalne. Liście są ozdobne – karbowane z czarnymi gruczołami na głównym nerwie. Uprawia się ją jako roślinę ozdobną ze względu na dekoracyjne kwiaty, liście i owoce. W Polsce spotykana głównie w ogrodach botanicznych. Jest wytrzymała na mróz, upały i zanieczyszczenia powietrza, łatwo się krzyżuje i rozmnaża z nasion. Polecana jest zwłaszcza odmiana „Barillant”, bardzo dekoracyjna ze względu na liście.
Aronia czarnoowocowa – znana często pod nazwą jarzębina czarna, jest krzewem najbardziej znanym i rozpowszechnionym. Krzew jest nieduży, do 1 m wysokości, ma eliptyczne lub jajowate liście. Pędy młode mają korę czerwonawą, starsze brązową i szarą. Kwitnie od końca maja do połowy czerwca, kwiaty są przeważnie białe o średnicy do 1,2 cm, zebrane w baldachogrony po ok. 30 sztuk. Owoce dojrzewają w sierpniu i wrześniu, są kuliste – do 0,8 cm średnicy, błyszczące, czarne lub czarno-purpurowe. Jest krzewem również łatwym w uprawie, bardzo wytrzymałym na duże mrozy, odpornym na zanieczyszczenia powietrza – może być sadzona w miejskich terenach zielonych. Łatwo się również rozmnaża. Wykorzystuje się ją jako gatunek owocowy i ozdobny. Znane odmiany to: „Viking”, „Aron” i „Nero”.
Aronia cieszy się coraz większym zainteresowaniem zarówno ogrodników, jak i działkowców, doceniających jej walory użytkowe oraz dekoracyjne, co objawia się powstawaniem coraz to nowych, ciekawszych odmian.
Źródła:
„Działkowiec” nr 10(602), Październik 2000.
www.wikipedia.org
A. Mika, Krzewy owocowe, Warszawa 2004.
Autor: Anna Łabudzińska